Jeśli po spożyciu nabiału odczuwasz nieprzyjemne dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takie jak wzdęcia czy bóle brzucha, istnieje prawdopodobieństwo, że masz nietolerancję laktozy. To jedna z najczęstszych nietolerancji pokarmowych, która występuje, gdy organizm nie produkuje wystarczającej ilości laktazy, enzymu niezbędnego do trawienia laktozy, zawartej w produktach mlecznych. Na szczęście istnieje rozwiązanie, które pozwala z powrotem cieszyć się smakiem produktów mlecznych — dieta bez laktozy. Dla kogo jest odpowiednia, jak ją stosować i które produkty należy wykluczyć z codziennej diety? Przyjrzyjmy się temu bliżej!
Nietolerancja laktozy
Nietolerancja laktozy to problem, który dotyka wiele osób na całym świecie. Jest to stan, w którym organizm nie jest w stanie odpowiednio strawić laktozy — dwucukru występującego naturalnie w mleku wszystkich ssaków, w tym w mleku krowim, kozim, owczym i ludzkim. Aby organizm mógł przyswoić laktozę z pożywienia, potrzebuje laktazy, enzymu obecnego w jelitach, który rozkłada laktozę na glukozę i galaktozę — dwie proste formy cukru łatwe do przyswojenia.
Brak laktazy lub niedobór tego enzymu sprawiają, że laktoza nie jest prawidłowo trawiona, co prowadzi do problemów gastrycznych, takich jak biegunka, wzdęcia czy bóle brzucha. Z racji tego, że znaczna część osób cierpi z powodu mniej lub bardziej dokuczliwych objawów po spożyciu produktów białkowych, dieta bez laktozy staje się coraz bardziej popularna. Odpowiednio stosowana jest kluczowa dla zdrowia i samopoczucia osób cierpiących na nietolerancję cukru mlekowego.
Epidemiologia nietolerancji laktozy
Laktoza w diecie pojawia się tuż po naszym przyjściu na świat, ale jej trawienie ulega zmianom w miarę upływu czasu. Noworodki mają najwyższą aktywność laktazy, ponieważ regularnie spożywają mleko matki lub mleko w proszku. W miarę dorastania jej produkcja zmniejsza się, a na obniżenie aktywności laktazy wpływa przede wszystkim długotrwałe stosowanie diety bezmlecznej lub ograniczenie cukru mlekowego.
Dlatego główną przyczyną nietolerancji laktozy jest pierwotny niedobór laktazy, inaczej hipolaktazja. To stan, w którym aktywność laktazy stopniowo spada po drugim roku życia i osiąga zaledwie 5% aktywności wyjściowej. Z tego powodu nietolerancja cukru mlekowego najczęściej diagnozowana jest właśnie u dorosłych. Pozostałe powody tego problemu mogą być różne, włączając w to zarówno czynniki genetyczne, jak i wtórne niedobory laktazy, wynikające z mikrouszkodzeń jelit lub innych czynników, np. zapalnych. Jeżeli natomiast zostanie stwierdzona tuż po urodzeniu, można mówić o alaktazji, czyli wrodzonym braku laktazy. U noworodka dochodzi wtedy do alergicznej reakcji na mleko, zarówno to od matki, jak i mleko krowie.
Dieta bez laktozy — dla kogo?
Dieta bez laktozy jest odpowiednia przede wszystkim dla osób, które cierpią na nietolerancję cukru mlekowego. Pomimo tego, może stosować ją każdy, kto chce wyeliminować z jadłospisu produkty mlecznych. Niezależnie od tego, czy powodem jest alergia pokarmowa, dieta wegańska czy preferencje smakowe.
Pierwszym krokiem w kierunku diety bezlaktozowej powinno być rozpoznanie problemu. Typowe objawy nietolerancji laktozy to wzdęcia, biegunka i bóle brzucha, które pojawiają się po spożyciu produktów białkowych. W takim przypadku warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem, aby postawić właściwą diagnozę i dostosować odpowiednią dietę.
Co można jeść przy diecie bez laktozy?
Dieta bez laktozy stanowi wyzwanie dla osób z nietolerancją tego dwucukru, ale nie musi to oznaczać rezygnacji ze smacznych posiłków. Przykładowy jadłospis na diecie bezlaktozowej może być bardzo zróżnicowany i nie mniej interesujący od jadłospisu osób na diecie tradycyjnej. Tak naprawdę nie trzeba całkowicie eliminować produktów mlecznych, ale raczej ograniczyć ich spożycie oraz wybierać te o mniejszej zawartości laktozy.
Jak to wygląda w praktyce? Po pierwsze, warto unikać słodkiego mleka, ale można sięgnąć po alternatywy, takie jak mleko fermentowane, np. kefir czy mleko kozie. Te produkty często są znacznie mniej bogate w cukier mleczny w porównaniu z mlekiem niefermentowanym. Jogurty, choć zawierają laktozę, są lepiej tolerowane dzięki obecności bakterii mlekowych, takich jak Lactobacillus bulgaricus i Streptococcus thermophilus, które pomagają w trawieniu dwucukru. Przeszkodą nie muszą być także sery, takie jak cheddar, gouda czy parmezan, które są praktycznie pozbawione laktozy. Ponadto istnieje wiele zamienników produktów mlecznych, np. napoje roślinne, sery bez laktozy lub wegańskie, jogurty na bazie mleka roślinnego.
Osoby, które chcą nadal cieszyć się potrawami i przekąskami, zachowując równocześnie zdrowy i dobrze zbilansowany sposób żywienia, mogą zdecydować się na dietę pudełkową bez laktozy. Dzięki temu dostarczą niezbędnych składników odżywczych, jednocześnie bez obawy o to, że produkty te mogą zawierać niepożądany cukier mlekowy.
Czym zastąpić mleko w diecie?
Dieta bez laktozy nie musi od razu oznaczać konieczności rezygnacji z ulubionej kawy z mlekiem czy budyniu. Na sklepowych półkach można spotkać coraz więcej bezpiecznych zamienników produktów mlecznych. Zapotrzebowanie rośnie nie bez przyczyny. Jak się okazuje, alergie pokarmowe u osób dorosłych to coraz częstsze zjawisko. Jak w takim razie można zastąpić mleko, bez którego wiele osób nie wyobraża sobie codziennej diety?
- napoje roślinne, np. sojowe, migdałowe, ryżowe, owsiane, kokosowe;
- mleczko i śmietana kokosowa.
Przykładowy jadłospis w diecie bezlaktozowej
Samodzielne przyrządzanie posiłków na diecie wykluczającej, bez względu na to, czy będzie to dieta bezglutenowa, czy bezlaktozowa, wymaga wprawy i cierpliwości. Dla wielu osób będzie to przeprawa przez nieznane smaki i zupełnie nowe dania. Można zatem potraktować to jako fascynującą i otwierającą przygodę. Oto kilka pomysłów na dania bez laktozy:
Śniadanie/kolacja
Szakszuka, chleb żytni z hummusem i kiełkami, frittata, jajecznica z pomidorem, owsianka na mleku roślinnym lub koktajl owocowy.
Obiad
Risotto, zupa krem z mlekiem kokosowym, ryba (np. łosoś, pstrąg) z warzywami, zupa meksykańska z indykiem, rosół z makaronem czy zupa z soczewicy.
Jeśli przestrzeganie diety jest utrudnione lub wręcz niemożliwe, choćby z racji intensywnego trybu życia, warto sięgnąć po catering dietetyczny. To rozwiązanie dla zabieganych, ale i tych, którzy w kuchni nie czują się najlepiej. Dieta bez laktozy od FitKing ułatwi codzienne zmagania z problemem nietolerancji cukru mlekowego. Pyszne i pełnowartościowe posiłki zostaną dostarczone prosto pod drzwi, więc jedynym zmartwieniem pozostanie odgrzanie ich o odpowiedniej dla nas porze.
Przy podejrzeniu nietolerancji laktozy warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem, aby dostosować dietę do indywidualnych potrzeb.