SIBO – co to jest, objawy, dieta przy SIBO (co jeść i czego unikać)

SIBO – co to jest, jakie daje objawy i jak powinna wyglądać skuteczna dieta przy SIBO? Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (ang. small intestinal bacterial overgrowth) to zaburzenie, które dotyka coraz więcej osób borykających się z przewlekłymi problemami trawiennymi. Należą do nich m.in. uporczywe wzdęcia, ból brzucha, uczucie pełności, biegunki czy zaparcia.

W łagodzeniu codziennych dolegliwości kluczowe znaczenie ma odpowiednia dieta przy SIBO, oparta na ograniczeniu łatwo fermentujących węglowodanów (low FODMAP). Zobacz, co jeść i czego unikać, aby przywrócić komfort swoim jelitom!

SIBO – co to jest i skąd się bierze?

SIBO (ang. small intestinal bacterial overgrowth) oznacza nadmierny rozrost bakterii w jelicie cienkim. U części osób nie powoduje on wyraźnych problemów, ale może prowadzić do zaburzeń trawienia i wchłaniania oraz do pojawienia się różnych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Gdy bakterii jest zbyt dużo, zwiększa się fermentacja węglowodanów, a co za tym idzie również produkcja gazów. To właśnie dlatego SIBO może wiązać się ze wzdęciami, uczuciem rozpierania i bólem brzucha. W bardziej nasilonych przypadkach nadmierny rozrost bakterii może wpływać także na trawienie i wchłanianie składników odżywczych.

Skąd bierze się SIBO?

Organizm ma kilka mechanizmów, które zapobiegają nadmiernemu namnażaniu bakterii w jelicie cienkim. Należą do nich m.in. kwaśne środowisko żołądka, żółć i enzymy trzustkowe, prawidłowe działanie układu odpornościowego oraz sprawna praca jelit. Jeśli któryś z tych mechanizmów zostanie zaburzony, bakterie mogą zyskać lepsze warunki do rozwoju.

Najważniejsze przyczyny SIBO można podzielić na kilka grup:

• zaburzenia pracy jelit, przez które treść pokarmowa przesuwa się zbyt wolno – mogą występować np. jako powikłanie cukrzycy lub niektórych chorób wpływających na mięśnie i tkankę łączną;
• zmiany w budowie przewodu pokarmowego, w tym uchyłki, zwężenia, zrosty i następstwa niektórych operacji;
• choroby utrudniające prawidłowe trawienie lub wchłanianie, m.in. celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna czy przewlekłe choroby trzustki;
• niektóre zaburzenia odporności.

Często wspomina się również o inhibitorach pompy protonowej, czyli lekach zmniejszających wydzielanie kwasu w żołądku. W niektórych badaniach zauważono związek między ich długotrwałym stosowaniem a rozwojem SIBO jednak ten temat wymaga dalszych analiz.

Jakie objawy daje SIBO?

U pacjentów z przerostem bakterii w jelicie cienkim największym problemem są zwykle wzdęcia. Mogą im towarzyszyć ból lub dyskomfort brzucha, nadmierne oddawanie gazów, odbijanie, nudności, biegunka albo zaparcia. Objawy nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla SIBO. Podobne problemy mogą pojawiać się np. przy zespole jelita drażliwego, nietolerancjach pokarmowych czy innych chorobach zaburzających trawienie i wchłanianie.

Przy bardziej nasilonym rozroście bakteryjnym mogą pojawić się skutki gorszego wchłaniania składników odżywczych, takie jak utrata masy ciała, niedokrwistość, niedobory witamin czy biegunka tłuszczowa. W doniesieniach naukowych pojawia się także m.in. możliwość niedoboru witaminy B12 oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Warto więc pamiętać, że na podstawie samych objawów nie da się pewnie rozpoznać SIBO. Przewlekłe wzdęcia czy problemy z wypróżnianiem mogą wynikać z różnych przyczyn i wymagają odpowiedniej diagnostyki.

Przeczytaj też: Nietolerancje pokarmowe – jakie są najczęściej spotykane przykłady?

Jak diagnozuje i leczy się SIBO?

W praktyce najczęściej wykonuje się testy oddechowe z glukozą lub laktulozą. Po wypiciu odpowiedniego roztworu mierzy się ilość wodoru, a w określonych przypadkach także metanu, w wydychanym powietrzu. Gazy te powstają podczas metabolizowania węglowodanów przez drobnoustroje. Test jest nieinwazyjny, ale nie jest metodą idealną – możliwe są zarówno wyniki fałszywie dodatnie, jak i fałszywie ujemne.

Do badania trzeba się wcześniej przygotować. Jadłospis przed testem SIBO powinien być zgodny z instrukcją placówki wykonującej badanie, ponieważ sposób żywienia może wpłynąć na wynik. Zalecenia dotyczą również niektórych leków i preparatów przyjmowanych przed testem. 

Podstawą leczenia jest zmniejszenie nadmiernego rozrostu bakterii oraz – jeśli to możliwe – usunięcie jego przyczyny. W pierwszej linii stosuje się antybiotykoterapię. Jeśli SIBO doprowadziło do niedoborów pokarmowych, konieczne może być również ich uzupełnienie.

SIBO może nawracać, szczególnie jeśli nadal występuje czynnik, który sprzyjał rozrostowi bakterii. Dlatego znaczenie ma nie tylko sama antybiotykoterapia, ale również leczenie choroby podstawowej lub innych zaburzeń wpływających na pracę jelit. Dane dotyczące probiotyków są natomiast niejednoznaczne i nie pozwalają obecnie wskazać jednego szczepu, który można byłoby rutynowo polecać wszystkim osobom z SIBO.

Dieta przy SIBO – co warto wiedzieć?

Celem stosowania diety przy SIBO ma być zmniejszenie dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Najczęściej stosowanym rozwiązaniem jest ograniczenie produktów dostarczających FODMAP, czyli łatwo fermentujących węglowodanów. Mogą one nasilać produkcję gazów, a tym samym wzdęcia i uczucie dyskomfortu. 

Dieta low FODMAP jest dobrze znana przede wszystkim z leczenia dietetycznego zespołu jelita drażliwego. W przypadku SIBO danych jest mniej, ale ograniczenie fermentujących węglowodanów może poprawiać tolerancję posiłków i zmniejszać nasilenie objawów. Z tego względu dieta o ograniczonej zawartości FODMAP jest jednym z najczęściej wybieranych sposobów żywienia przy SIBO.

W cateringu dietetycznym Better Life dieta low FODMAP jest dostępna w kaloryczność od 1200 do 3000 kcal, więcej szczegółów tutaj: https://betterlife.com.pl/diety/dieta-low-food-map/.

SIBO – czego nie jeść?

Produkty różnią się zawartością FODMAP. W praktyce dieta o ich obniżonej podaży polega na ograniczeniu produktów zawierających duże ilości tych związków i zastępowaniu ich produktami o mniejszej zawartości. Nie oznacza to więc eliminacji wszystkich warzyw, owoców, produktów mlecznych czy zbóż – w każdej z tych grup można znaleźć produkty o mniejszej zawartości FODMAP.

Źródło: „Przykłady produktów o małej i dużej zawartości FODMAP”, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH / Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej 

Przy SIBO dieta, przepisy i dobór produktów mogą więc opierać się na składnikach o mniejszej zawartości FODMAP. Dzięki temu jadłospis nadal może być zróżnicowany i obejmować warzywa, owoce, produkty zbożowe, nabiał, orzechy czy nasiona, ale w wariantach, które zwykle są lepiej tolerowane.

Warto przy tym pamiętać, że low FODMAP jest sposobem żywienia stosowanym w SIBO czasowo, a nie dietą przeznaczoną do bezterminowego utrzymywania wszystkich ograniczeń. W praktyce jej zakres powinien być później dostosowywany do indywidualnej tolerancji, tak aby nie eliminować produktów, które nie powodują dolegliwości.

Dieta przy SIBO może być wartościowym uzupełnieniem leczenia i pomagać zmniejszać nasilenie objawów, zwłaszcza gdy są one związane z fermentacją określonych węglowodanów. Jednak nie każda dolegliwość trawienna oznacza jednak SIBO – wzdęcia, ból brzucha, biegunka czy zaparcia mogą mieć również inne przyczyny. Jeśli objawy utrzymują się, nasilają lub regularnie nawracają, warto skonsultować się z lekarzem i przeprowadzić odpowiednią diagnostykę.

Zobacz także: Lekkostrawny obiad – przepisy na chory żołądek

Podsumowanie

SIBO może istotnie obniżać komfort życia, a w bardziej nasilonych przypadkach prowadzić również do zaburzeń wchłaniania i niedoborów pokarmowych. Ponieważ jego objawy są nieswoiste, kluczowe znaczenie ma prawidłowe rozpoznanie i ustalenie przyczyny problemu. Odpowiednie leczenie oraz dobrze dobrana dieta mogą pomóc ograniczyć dolegliwości i zmniejszyć ryzyko ich nawrotu.

FAQ – czyli najczęściej zadawane pytania

Jak sprawdzić, czy mam SIBO?

Sam zestaw objawów nie wystarcza do rozpoznania SIBO, ponieważ wzdęcia, ból brzucha czy problemy z wypróżnianiem mogą występować również przy innych zaburzeniach. W praktyce najczęściej wykonuje się testy oddechowe z glukozą lub laktulozą, a ich wynik powinien być interpretowany razem z objawami i czynnikami ryzyka.

Co jeść i czego nie jeść przy SIBO?

W diecie przy SIBO często ogranicza się produkty o dużej zawartości FODMAP, czyli łatwo fermentujących węglowodanów, które mogą nasilać wzdęcia i inne dolegliwości. Do produktów o mniejszej zawartości FODMAP należą m.in. marchew, cukinia, pomidor, ryż, płatki owsiane, truskawki czy produkty mleczne bez laktozy, natomiast więcej FODMAP dostarczają np. cebula, czosnek, jabłka, gruszki, pszenica czy niektóre słodziki.

Czy dieta low FODMAP pomaga przy SIBO?

Może pomagać w zmniejszeniu nasilenia objawów, szczególnie wzdęć, ale dane dotyczące jej stosowania bezpośrednio w SIBO są nadal ograniczone. Większość dowodów na skuteczność low FODMAP pochodzi z badań prowadzonych u osób z zespołem jelita drażliwego.

Czy SIBO może nawracać?

Tak. Jeśli nadal występuje przyczyna sprzyjająca rozrostowi bakterii, SIBO może pojawić się ponownie nawet po skutecznym leczeniu. Dlatego poza ograniczeniem samego rozrostu bakterii ważne jest również leczenie choroby podstawowej lub innych zaburzeń, które do niego doprowadziły.

Źródła i bibliografia

1. Jabłkowski M, Białkowska-Warzecha J, Jabłkowska A. Zespół rozrostu bakteryjnego – SIBO. Jak go diagnozować i leczyć w praktyce lekarza rodzinnego w świetle nowych wytycznych? Lekarz POZ. 2022;(1):24–36.

2. Quigley EMM. The spectrum of small intestinal bacterial overgrowth (SIBO). Current Gastroenterology Reports. 2019;21:3.

3. Bugajski M. Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO) — diagnostyka, leczenie i profilaktyka. Gastroenterologia Kliniczna. 2022;14(2):65–73.

4. Stróżyk A. SIBO – definicja, diagnostyka, leczenie, dieta. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, 2022.

5. Banaszak M, Górna I, Woźniak D, Przysławski J, Drzymała-Czyż S. Association between gut dysbiosis and the occurrence of SIBO, LIBO, SIFO and IMO. Microorganisms. 2023;11(3):573.